Так склалася, што канец другога дзесяцігоддзя дваццаць першага стагоддзя стаў для Магілёўшчыны часам юбілеяў: 750-годдзе Магілёва, стогадовыя юбілеі Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый, у якіх Магілёў быў вузлавым пунктам адліку як ваенная сталіца Расійскай імперыі таго перыяду. Гэты год таксама пачынаецца з юбілею – 15 студзеня спаўняецца восемдзесят гадоў з дня ўтварэння Магілёўскай вобласці. Напярэдадні круглай даты мы сустрэліся са старшынёй Магілёўскага аблвыканкама Уладзімірам Даманеўскім і пагаварылі аб сённяшнім і заўтрашнім дні Магілёўшчыны...

– Уладзімір Віктаравіч, юбілей – гэта заўсёды свята. Але, акрамя афіцыйнага ўспрымання, юбілейныя ўрачыстасці маюць і асаблівую непаўторную афарбоўку. У мяне да Вас пытанне не па службе, а па душы: што для Вас азначае юбілей наогул і васьмідзесяццігоддзе Магілёўскай вобласці ў прыватнасці?

– Гэта перш за ўсё людзі, магчымасць сустрэцца, пагаварыць, кагосьці ўзгадаць і пра многае задумацца. Юбілеі – свайго роду бягучы радок памяці, калі ў патоку штодзённых клопатаў мы на імгненне спыняемся, даём ацэнку зробленаму, вызначаем планы на будучыню. А яшчэ разуменне таго, што мы не першыя і не апошнія на гэтай зямлі, хтосьці быў да нас, хтосьці будзе пасля нас, і ў іх будуць свае юбілеі, а мы станем для іх гісторыяй.

Але юбілей – гэта і магчымасць зазірнуць у будучыню, новы пункт адліку, той рубеж, якім мы вымяраем пражытыя гады і ўсё зробленае за гэты перыяд. І пачынаем будаваць планы на будучыню, абапіраючыся на ўжо існуючы вопыт.

– Вы нарадзіліся на Міншчыне, але ўжо тры гады з’яўляецеся першай асобай Магілёўскай вобласці. У чым, з Вашага пункту гледжання, яе асаблівасць?

– Па шчыльнасці гістарычных падзей Магілёўшчына ўнікальная. Яе гісторыя яркая, незвычайная, вельмі розная і няпростая. На гэтым свайго роду еўрапейскім паўстанку пакінулі свой след вельмі многія знакавыя ў гісторыі асобы. Пётр Першы ў раёне вёскі Лясная Слаўгарадскага раёна ўпершыню атрымаў перамогу над шведамі. Гэта быў у вядомай ступені пралог перамогі пад Палтавай. З крычаўскіх верфяў графа Пацёмкіна пачалася гісторыя расійскага Чарнаморскага флоту. Падчас Першай сусветнай вайны ў Магілёве знаходзілася Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага, горад быў ваеннай сталіцай Расійскай імперыі. А Быхаў стаў адной з вузлавых кропак грамадзянскай вайны пасля рэвалюцыі. Гістарычна цэнтр Магілёва падобны з мінскім. Пра тое, што ён мог стаць сталіцай Беларусі ў перадваенны перыяд, ведаюць практычна ўсё. Горад тады праектаваўся і забудоўваўся пад сталічныя функцыі.

Масавы гераізм праявілі савецкія воіны і жыхары Магілёва ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Нямецка-фашысцкія захопнікі за лічаныя дні і тыдні заваёўвалі цэлыя краіны, а каля сцен Магілёва ў 1941-м вораг, памкнёны да Масквы, быў затрыманы на 23 дні. Менавіта тут быў развеяны міф аб непераможнасці нямецкіх войскаў. Ужо ў 1941 годзе на Магілёўшчыне дзейнічала да 40 партызанскіх атрадаў і груп, а Клічаўскі раён стаў асноўнай базай партызанскага руху. Менавіта на тэрыторыі нашай вобласці, ля вёскі Леніна Горацкага раёна, адбылося баявое хрышчэнне 1-й Польскай пяхотнай дывізіі імя Тадэвуша Касцюшкі, якая стаяла ля вытокаў стварэння Народнага Войска Польскага. У кожнага раёна Магілёўшчыны цікавая гісторыя, пра гэта можна доўга расказваць. А гісторыя – гэта душа народа.

– Пераходзячы да дня сённяшняга, што можна сказаць пра вынікі, з якімі Магілёўшчына падышла да юбілейнай даты?

– Пэўныя поспехі ёсць ва ўсіх сферах эканомікі. Ажывіліся рынкі нашых традыцыйных эканамічных партнёраў, павялічыўся попыт на прадукцыю нашых вытворцаў. Другі год мы назіраем рост прамысловай вытворчасці, што дазволіла палепшыць фінансавыя вынікі і працягнуць мадэрнізацыю, выпускаць новыя віды прадукцыі і ствараць новыя працоўныя месцы. Штогод павялічваецца выпуск імпартазамяшчальнай прадукцыі. За 2017 год яе аб’ём перавысіў 500 тыс. долараў. Няхай і павольна, не так, як нам бы хацелася, але расце і заработная плата.

Ідзе планамерная работа па дыверсіфікацыі экспарту. Мы супрацоўнічаем са ста шаснаццаццю краінамі свету. На працягу 2017 года нашымі партнёрамі стала яшчэ дзевяць краін. Агульны аб’ём экспарту перавысіў адзін мільярд семсот мільёнаў долараў. Мінулы год быў вельмі няпростым для працаўнікоў вёскі, але тым не менш з гэтай задачай аграрыі з гонарам справіліся – намалот збожжа склаў больш за адзін мільён сто трыццаць тысяч тон.

– У чым складаецца асноўны сэнс мадэрнізацыі наяўных вытворчых магутнасцяў на сённяшні дзень? Які эфект ад гэтай працы і якія праблемы пры гэтым узнікаюць?

– Пра гэта неяк не прынята гаварыць, але сёння па ўсёй краіне, а не толькі на Магілёўшчыне, у галіне мадэрнізацыі вытворчасці асновай з’яўляецца ўдасканаленне тэхналогіі. Пытанням мадэрнізацыі вытворчасці надаецца асаблівая ўвага практычна на кожным прадпрыемстве рэгіёна, таму што гэта адзін з самых дзейсных спосабаў, якія дазваляюць захоўваць лідзіруючыя пазіцыі ва ўмовах пастаяннай канкурэнцыі. Таму і ў рэгіёне мноства пацверджанняў. Холдынг «Бабушкина крынка», ААТ «Магілёўліфтмаш», «Магатэкс», «Стужка», «Дамачай», «Можелит», «Ольса», бабруйскія «Белшына» і «Чырвоны харчавік», шклоўскі завод газетнай паперы (і гэта далёка не поўны спіс прадпрыемстваў, якія знаходзяцца ў перманентным стане мадэрнізацыі) дзякуючы праходзячаму працэсу абнаўлення асноўных фондаў паспяхова асвойваюць новыя рынкі збыту, надзейней замацоўваючыся на старых, з году ў год паляпшаюць эканамічныя складнікі прадпрыемства, а гэта і рост заработнай платы персаналу, што непасрэдна адбіваецца на павелічэнні падатковых паступленняў. Так, мадэрнізацыя вытворчасці – гэта значна больш эфектыўна, чым ўдасканаленне тэхнікі і абсталявання пад старыя тэхналогіі. А гэта ў сваю чаргу вядзе да максімальнай аўтаматызацыі тэхналагічных працэсаў і, як вынік, да скарачэння колькасці працуючых на вытворчасці. Сёння ўсе мы разумеем, што савецкія тэхналагічныя і вытворчыя комплексы, перадавыя для свайго часу, нароўні з эканамічнай мэтазгоднасцю неслі ў сабе і сацыяльны складнік – неабходна было забяспечыць працоўнымі месцамі вялізную колькасць людзей. Эканамічны эфект адсоўваўся на іншыя ролі, пры планавай і закрытай эканоміцы і адсутнасці канкурэнцыі цэнавы фактар не быў вызначальным – рэалізацыя гатовай прадукцыі забяспечвалася адсутнасцю аналагічных канкурэнтных тавараў. Сёння сітуацыя іншага роду – мы павінны быць канкурэнтнымі не толькі на знешніх рынках, але і на ўнутраным. А гэта азначае наступнае: сацыяльную нагрузку дзяржава максімальна бярэ на сябе, здымаючы яе з прадпрыемстваў. Але ўся праблема складаецца ў тым, што гэта не толькі аб’екты сацыяльнай сферы, але і канкрэтныя жывыя людзі. Мадэрнізаванае прадпрыемства не патрабуе той колькасці работнікаў, якая была да гэтага. Яно не патрабуе і тых вытворчых плошчаў, якія сягоння маюцца.

Сучасныя тэхналогіі дазваляюць вырабляць сёння тую ж колькасць прадукцыі, што і ўчора, на плошчах, кратна меншых, і з меншай колькасцю працуючых.

– Зыходзячы са сказанага, якім чынам Вы расставілі б прыярытэты ў развіцці рэальнага сектара эканомікі?

– Інвестыцыі і стварэнне новых працоўных месцаў. Але гэтыя пытанні маюць свае тонкасці. У апошні час у ходзе камандзіровак у іншыя краіны я звярнуў увагу на тое, што пра Беларусь яшчэ мала ведаюць. Для многіх што Магілёўская, што Гродзенская вобласць – гэта я да прыкладу – на адну асобу. У той жа самы час у сілу вядомых геапалітычных прычын на Беларусь пачалі звяртаць асаблівую ўвагу і просяць пабольш расказаць як пра нашу краіну, так і канкрэтна пра Магілёўшчыну. Бо Беларусь сёння для многіх асацыіруецца са стабільнасцю, чым далёка не ўсе краіны постсавецкай прасторы могуць пахваліцца. Што трэба для інвестара? Прадказальнасць, парадак, рынкі збыту прадукцыі, якасць працоўнай сілы і шматпланавая інфармацыя аб краіне, у аб’екты на тэрыторыі якой ён збіраецца ўкладваць грошы.

За апошнія пяць гадоў у вобласць паступіла каля 1,5 млрд. долараў. ЗША замежных інвестыцый, з іх амаль 950 млн. – гэта прамыя інвестыцыі. Геаграфія інвестыцый шырокая, вялікія аб’ёмы прыпадаюць на Расійскую Федэрацыю, Нідэрланды, Літву, Латвію, Турцыю, Нямеччыну і Кіпр.

Аб’ём прамых замежных інвестыцый на чыстай аснове па выніках 2017 года чакаецца на ўзроўні 102 млн. дол. ЗША пры гадавым заданні 95 млн. дол. ЗША. У цэлым за апошнія пяць гадоў паступленне ў рэгіён такіх інвестыцый перавысіць паўмільярда долараў ЗША.

Станоўчы ўплыў на эканоміку вобласці аказвае дзейнасць замежных кампаній. Іх колькасць пастаянна расце. Акрамя росту коштавых паказчыкаў ад прыцягнення замежных інвестыцый гэтымі кампаніямі (павелічэнне экспарту тавараў і паслуг, рост бюджэтных паступленняў ад прадпрыемстваў з замежным капіталам, павелічэнне колькасці працоўных на гэтых прадпрыемствах), мае месца станоўчы эфект у частцы ўкаранення перадавых сусветных тэхналогій вытворчасці і менеджменту, эфектыўных інавацыйных падыходаў у арганізацыі працы, што ў канчатковым выніку павышае канкурэнтаздольнасць прадпрыемстваў вобласці і ўдасканальвае эканамічную інфраструктуру рэгіёна.

Якасць працоўнай сілы не менш важны кампанент для развіцця рэальнага сектара. Як я ўжо сказаў, юбілейныя імпрэзы – гэта падстава азірнуцца назад, ацаніць уласнае жыццё з пункту гледжання дня сённяшняга. А сёння хуткасць навукова-тэхнічнага прагрэсу такая, што ён кратна перавышае змену пакаленняў.

У прамысловасці гэта, можа быць, не так прыкметна, як у сельскай гаспадарцы. І, бываючы на фермах, я часта лаўлю сябе на думцы, што гэта свайго роду машына часу. Шмат хто з нас яшчэ памятае, як травы касілі проста касой, а даяркі даілі кароў рукамі. А сёння што? Паўсюдная камп’ютарызацыя, магчымасць мець поўныя дадзеныя любой каровы па ўсіх параметрах у рэжыме рэальнага часу. Я па адукацыі інжынер, часта цікаўлюся вузаўскімі праграмамі. І адзначаю сёння прынцыповыя змены падыходаў у пытаннях падрыхтоўкі інжынерных кадраў. Бесперапыннасць сістэмы адукацыі на працягу ўсёй прафесійнай дзейнасці чалавека відавочная для ўсіх. Наладзіць сістэму перападрыхтоўкі кадраў на рэгіянальным узроўні і забяспечыць новыя працоўныя месцы на сёння задача нумар адзін у вобласці.

– Турызм іграе важную ролю ў развіцці эканомікі любой краіны. Што можа ў гэтым плане прапанаваць Магілёўская вобласць, якія рэзервы тут яшчэ не да канца выкарыстоўваюцца?

– У сістэме сферы паслуг, у развіцці прыдарожнага сэрвісу, выязнога сэрвісу ў цёплую пару года. Я часта крытыкую сістэму грамадскага харчавання за цэны, выслухоўваю ўсе аргументы і прыводжу свае. Трэба развіваць гэты бізнэс не ад праславутых лічбаў на цэнніках, а ад плацежаздольнасці рэальных пакупнікоў. Інфраструктурна Магілёўшчына да гэтага гатовая, і такі вопыт у нас ёсць. Гэта адзначалі ўсе, хто пабываў на традыцыйным Купаллі ў Александрыі.

Дарэчы, фестывалі становяцца візітнай карткай Магілёўскай вобласці. Акрамя свята «Купалле», якое з задавальненнем наведваюць украінцы, расіяне, латышы, літоўцы і беларусы з усіх рэгіёнаў краіны, на тэрыторыі Магілёўшчыны праходзяць мерапрыемствы, цікавасць да якіх з году ў год павялічваецца, што назіраем па колькасці наведвальнікаў. У гэтым спісе мсціслаўскі рыцарскі фэст, міжнародны фестываль духоўнай культуры «Магутны Божа». Такім жа брэндавым патэнцыялам для Магілёўскай вобласці валодае міжнародны фестываль-конкурс дзіцячай песеннай творчасці «Залатая пчолка» у Клімавічах. Рэгіён мае гісторыка-культурны і экскурсійны патэнцыял. У апошнія гады актыўна развіваецца аграэкатурызм. І ў тым, што ў 2016 годзе Беларусь перамагла ў намінацыі «Агратурызм» рэйтынгу National Geographic Traveler Awards, ёсць заслуга і прадстаўнікоў сельскага турызму нашага рэгіёна.

Больш актыўна трэба задзейнічаць і магчымасці медыцынскага турызму. Усе перадумовы для гэтага ў вобласці маюцца. На Магілёўшчыне на сёння створана нядрэнная санаторная база з прыстойным медыцынскім абслугоўваннем.

– У канцы года Прэзідэнт краіны падпісаў Дэкрэт аб развіцці лічбавай эканомікі. Якія планы ў гэтым напрамку ёсць на Магілёўшчыне?

– Гэта прарыўны дакумент. Сёння свет на парозе трэцяй лічбавай рэвалюцыі. Будучыня за квантавымі камп’ютарамі.

Сёння ў любым камп’ютары ўсе дадзеныя грунтуюцца з камбінацыі лічбаў 0 і 1. Квантавы камп’ютар будзе працаваць з такой хуткасцю, што інфармацыя будзе прыходзіцца адначасова і на 0, і на 1. IT-тэхналогіі трывала прыйшлі ў рэальны сектар эканомікі. Новым трэндам аўтапрама і развіцця рухомага чыгуначнага саставу сталі аўтапілотныя мадэлі. Яны ўжо прайшлі апрабаванне ў Кітаі і Японіі. Устаноўленыя на іх праграмы будуць улічваць не толькі святлафоры на шляху руху, але і кожную секунду сканіраваць аб’екты, якія рухаюцца, уключаючы і людзей. Гэта дазволіць выбіраць аптымальныя шляхі руху, каб нікога не закрануць. Чаму б гэтыя тэхналогіі не адаптаваць і не ўкараніць на айчынных прадпрыемствах? І ў галіне сельгасперапрацоўкі цалкам можна ўкараняць сістэмы контролю, якія выключаюць чалавечы фактар на ўсім шляху тэхналагічнага працэсу. Мы сёння практычна дабудавалі новы корпус Беларуска-Расійскага ўніверсітэта. Гэта вядомая ўсім ВНУ тэхнічнага профілю, на базе якой магчыма і пажадана з’яўленне філіяла Парку высокіх тэхналогій. У нас для гэтага ўсё ёсць.

– Што новага за апошні час з’явілася ў вобласці ў сацыяльнай сферы?

– Уведзеная ў строй сярэдняя школа ў Крычаве, у якой навучаецца каля тысячы хлопчыкаў і дзяўчынак. У ёй маюцца 3 камп’ютарныя класы, спартыўная, гімнастычная і трэнажорная залы, пабудаваны стадыён і бегавыя дарожкі, а з улікам таго, што школа знаходзіцца ў буйным мікрараёне, – спартыўныя і гульнявыя пляцоўкі. Адкрыліся фізкультурна-аздараўленчыя комплексы ў Краснаполлі і Касцюковічах. Пасля рэканструкцыі ўведзены ў строй басейн у Глуску. У Магілёве пабудаваны новы аперацыйны корпус абласнога анкалагічнага дыспансера, у якім размясціліся 8 аперацыйных, рэанімацыйна-анестэзіялагічнае і цэнтральнае стэрылізацыйнае аддзяленне. Па сутнасці, там знаходзіцца ўвесь комплекс медпаслуг, неабходных для аказання спецыялізаванай хірургічнай дапамогі хворым на рак. У магілёўскім мікрараёне Казіміраўка, дзе ў апошнія гады вядзецца актыўнае жыллёвае будаўніцтва, нядаўна адкрыўся дзіцячы сад з прасторнымі музычнымі, спартыўнымі, танцавальнымі заламі, з медыцынскім блокам, які ўключае ў сябе інгаляторый, кабінеты фізія- і святлолячэння, масажны кабінет. Многія сем’і сталі навасёламі. Дзякуючы дзяржаўнай падтрымцы звыш чатырохсот шматдзетных сем’яў атрымалі ключы ад новых кватэр.

Аб якасці адукацыі навучэнцаў школ, студэнтаў ВНУ Магілёўшчыны сведчаць іх паспяховыя выступленні на міжнародных алімпіядах і турнірах. Нашымі школьнікамі, напрыклад, заваявана шэсць медалёў на міжнародных прадметных алімпіядах, чатырнаццаць чалавек удастоена заахвочвання спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы таленавітай моладзі.

На Магілёўшчыне створаны і добрыя ўмовы для развіцця фізкультуры і спорту. У гонар спартсменаў Магілёўскай вобласці гімн Рэспублікі Беларусь у 2017 годзе шматразова гучаў на самых прэстыжных міжнародных спаборніцтвах.

– Уладзімір Віктаравіч, што Вы пажадаеце жыхарам Магілёўшчыны напярэдадні юбілейнай даты?

– Здароўя, аптымізму, пабольш усмешак, веры ў саміх сябе. У нас усё для гэтага ёсць – цудоўная краіна, выдатныя людзі, і самае галоўнае – жаданне зрабіць сваё жыццё лепшым. Наша жыццё выткана з радасцяў і поспехаў, расчараванняў і няўдач. У кагосьці ў сям’і з’явілася папаўненне, хтосьці скончыў ВНУ, пабудаваў дом або кватэру. Але нават калі ў чалавека і не адбылося нейкіх сур’ёзных асабістых падзей, не варта хвалявацца – усё прыйдзе. Аптымізм і вера ў саміх сябе – самы лепшы спадарожнік на шляху да поспеху. Усяму свой час.

Газета «Магілёўская праўда»