Атэстацыя працоўных месцаў па ўмовах працы – сістэма ўліку, аналізу і комплекснай ацэнкі на канкрэтным працоўным месцы ўсіх фактараў вытворчага асяроддзя, цяжару і напружанасці рабочага працэсу, якія ўздзейнічаюць на працаздольнасць і здароўе працоўнага ў працэсе працоўнай дзейнасці.

Асноўныя нарматыўныя прававыя акты, якія рэгламентуюць парадак правядзення атэстацыі рабочых месцаў па ўмовах працы (далей – атэстацыя):

• Парадак правядзення атэстацыі вызначаны Палажэннем аб парадку правядзення атэстацыі рабочых месцаў па ўмовах працы (далей – Палажэнне), зацверджаным пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 22.02.2008 г. № 253 «Аб атэстацыі рабочых месцаў па ўмовах працы».

* Ацэнка ўмоў працы пры атэстацыі ажыццяўляецца ў адпаведнасці з інструкцыяй па ацэнцы ўмоў працы пры атэстацыі працоўных месцаў па ўмовах працы, зацверджанай пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 22.02.2008 № 35.

Атэстацыя рабочых месцаў па ўмовах працы праводзіцца ў мэтах:

* выяўлення на канкрэтным працоўным месцы работніка, занятага на ім поўны працоўны дзень, фактараў вытворчай асяроддзя, цяжару і напружанасці рабочага працэсу, якія ўздзейнічаюць на працаздольнасць і здароўе працоўнага ў працэсе працоўнай дзейнасці;

* распрацоўкі і рэалізацыі плана мерапрыемстваў па паляпшэнні ўмоў працы на працоўных месцах са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы;

* вызначэння права работніка на:

– пенсію па ўзросце за работу з асаблівымі ўмовамі працы;

– скарочаную працягласць рабочага часу за працу са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы; дадатковы адпачынак за працу са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы; аплату працы ў павышаным памеры шляхам устанаўлення даплат за працу са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы; вызначэнне абавязкаў наймальніка па прафесійным пенсійным страхаванні работнікаў у адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь ад 5 студзеня 2008 года «Аб прафесійным пенсійным страхаванні».

Пры правядзенні чарговай атэстацыйнай кампаніі кіраўнікам арганізацый неабходна звярнуць увагу на наступныя моманты.

* Атэстацыя праводзіцца адзін раз на пяць гадоў. Пры гэтым атэстацыя лічыцца завершанай, і яе вынікі прымяняюцца з даты выдання загаду наймальніка аб зацвярджэнні вынікаў атэстацыі.

Загад аб зацвярджэнні чарговай атэстацыі павінен быць выдадзены ў дзень, наступны за апошнім днём дзеяння вынікаў папярэдняй атэстацыі.

Калі дзень зацвярджэння чарговай атэстацыі прыпадае на нерабочы дзень, то загад аб яе зацвярджэнні павінен быць выдадзены ў рабочы дзень, які непасрэдна папярэднічае дню зацвярджэння чарговай атэстацыі.

Атэстацыя праводзіцца атэстацыйнай камісіяй у адпаведнасці з загадам працадаўцы.

У склад атэстацыйнай камісіі рэкамендуецца ўключаць работнікаў аддзелаў і службаў:

– аховы працы;

– кадравага;

– юрыдычнага;

– арганізацыі працы і заработнай платы;

– тэхналагічнага.

Таксама рэкамендуецца ўключаць:

– работнікаў прамыслова-санітарнай лабараторыі;

– кіраўнікоў структурных падраздзяленняў;

– медыцынскіх работнікаў;

– прадстаўнікоў прафсаюзаў.

Атэстацыйная камісія вызначае пералік працоўных месцаў, якія падлягаюць атэстацыі (далей – пералік).

У пералік у абавязковым парадку ўключаюцца прафесіі (пасады) і віды работ (незалежна ад вынікаў папярэдняй атэстацыі), якія прадугледжаны:

• Спісам вытворчасцей, работ, прафесій, пасад і паказчыкаў на падземных работах, на работах з асабліва шкоднымі і асабліва цяжкімі ўмовамі працы, занятасць у якіх дае права на пенсію па ўзросце за працу з асаблівымі ўмовамі працы (спіс № 1), а таксама спісам вытворчасцей, работ, прафесій, пасад і паказчыкаў на працах са шкоднымі і цяжкімі ўмовамі працы, занятасць у якіх дае права на пенсію па ўзросце за працу з асаблівымі ўмовамі працы (спіс № 2), зацверджанымі пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 25.05.2005 № 536;

• Пералікам тэкстыльных вытворчасцей і прафесій для мэтаў прафесійнага пенсійнага страхавання работніц тэкстыльнай вытворчасці, занятых на станках і машынах, зацверджаным пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 09.10.2008 № 1490;

• Раздзелам I пераліку ўстаноў, арганізацый і пасад для мэт прафесійнага пенсійнага страхавання медыцынскіх і педагагічных работнікаў, зацверджанага пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 09.10.2008 № 1490;

• Спісам вытворчасцей, цэхаў, прафесій і пасад са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы, праца ў якіх дае права на скарочаную працягласць працоўнага часу, зацверджаным пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 07.07.2014 № 57.

Па рашэнні атэстацыйнай камісіі ў пералік могуць быць уключаны і іншыя месцы пры ўмове:

– занятасці работнікаў на працах са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы на працягу поўнага працоўнага дня і пацверджання дадзеных умоў вынікамі папярэдняй атэстацыі (адзнака 3-га класа любой ступені);

–  наяўнасці на працоўных месцах шкодных і (або) небяспечных фактараў вытворчага асяроддзя, вышэйшых за гранічна дапушчальныя канцэнтрацыі і (або) гранічна дапушчальныя ўзроўні, абумоўленыя тэхналагічным працэсам (гэта значыць пры наяўнасці пратаколаў вымярэнняў з перавышэннем ГДК і ПДУ).

Правядзенне атэстацыі на рабочых месцах, якія не адпавядаюць названым вышэй крытэрам, з’яўляецца неабгрунтаваным.

Па выніках атэстацыі (па формах, якія зацвярджаюцца Міністэрствам працы і сацыяльнай абароны) складаюцца:

– пералік працоўных месцаў па прафесіях і пасадах, на якіх працоўным па выніках атэстацыі пацверджаны асаблівыя ўмовы працы, якія адпавядаюць патрабаванням спісаў вытворчасцей, работ, прафесій, пасад і паказчыкаў, якія даюць права на пенсію па ўзросце за працу з асаблівымі ўмовамі працы;

– пералік працоўных месцаў работніц тэкстыльных прафесій для мэтаў прафесійнага пенсійнага страхавання;

– пералік працоўных месцаў медыцынскіх работнікаў, на якіх па выніках атэстацыі пацверджаны ўмовы працы, якія адпавядаюць патрабаванням I раздзела пераліку ўстаноў, арганізацый і пасад для мэтаў прафесійнага пенсійнага страхавання медыцынскіх і педагагічных работнікаў;

– пералік працоўных месцаў па прафесіях і пасадах, на якіх па выніках атэстацыі пацверджаны шкодныя і (або) небяспечныя ўмовы працы, якія адпавядаюць патрабаванням спісу вытворчасцяў, цэхаў, прафесій і пасад са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі, праца ў якіх дае права на скарочаную працягласць працоўнага часу;

– пералік працоўных месцаў па прафесіях і пасадах, на якіх па выніках атэстацыі пацверджана права на дадатковы адпачынак за работу са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы;

– пералік працоўных месцаў па прафесіях і пасадах, на якіх па выніках атэстацыі пацверджана права на даплаты за работу са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы;

– пералік працоўных месцаў па прафесіях і пасадах, на якіх па выніках атэстацыі пацверджаны ўмовы працы, якія даюць права на скарочаную працягласць рабочага часу за працу са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы, дадатковы адпачынак за працу са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы, аплату працы ў павышаным памеры шляхам устанаўлення даплат за працу са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы, а таксама абавязваюць наймальніка па прафесійным пенсійным страхаванні работнікаў.

– план мерапрыемстваў па паляпшэнні ўмоў працы на рабочых месцах са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы.

Пералікі працоўных месцаў, узгодненыя з прафсаюзам (прафсаюзамі), зацвярджаюцца загадам наймальніка.

Наймальнік у месячны тэрмін пасля выдання загаду аб зацвярджэнні атэстацыі прадстаўляе ва ўпраўленні (аддзелы) дзяржаўнай экспертызы ўмоў працы камітэтаў па працы, занятасці і сацыяльнай абароне абласных і Мінскага гарадскога выканаўчых камітэтаў па месцы рэгістрацыі наймальніка дакументы па выніках атэстацыі ў электронным выглядзе ў парадку, вызначаным пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны ад 23.12.2016 № 73.

Даведачна: Версія 2.0.2.5 (20.11.2018) праграмнага забеспячэння МЭФ «Вынікі атэстацыі», якая дазваляе аформіць пакет дакументаў па атэстацыі, размешчана і даступная для запампоўкі на сайце Мінпрацы і сацабароны.

Нарматыўныя прававыя акты, патрабаванні якіх неабходна ўлічваць пры правядзенні атэстацыі рабочых месцаў па ўмовах працы і прадастаўленні кампенсацый работнікам па яе выніках

1. Палажэнне аб парадку правядзення атэстацыі рабочых месцаў па ўмовах працы, зацверджанае пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 22.02.2008 № 253;

2. Інструкцыя па ацэнцы ўмоў працы пры атэстацыі працоўных месцаў па ўмовах працы, зацверджаная пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 22.02.2008 № 35;

3. Пастанова Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 23.12.2016 № 74 «Аб устанаўленні форм»;

4. Пастанова Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 23.12.2016 № 73 «Аб прадстаўленні наймальнікамі дакументаў па атэстацыі працоўных месцаў па ўмовах працы ў электронным выглядзе»;

5. Спісы вытворчасцяў, работ, прафесій, пасад і паказчыкаў, якія даюць права на пенсію па ўзросце за працу з асаблівымі ўмовамі працы, зацверджаныя пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 25.05.2005 № 536 (спісы № 1 і № 2);

6. Спісы вытворчасцяў, цэхаў, прафесій і пасад са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы, праца ў якіх дае права на скарочаную працягласць працоўнага часу, зацверджаныя пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 07.07.2014 № 57;

7. Пералік устаноў, арганізацый і пасад для мэт прафесійнага пенсійнага страхавання медыцынскіх і педагагічных работнікаў (раздзел 1), зацверджаны Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 9.10.2008 1490;

8. Інструкцыя аб парадку прымянення спісаў вытворчасцей, работ, прафесій, пасад і паказчыкаў, якія даюць права на пенсію па ўзросце за працу з асаблівымі ўмовамі працы, зацверджаная Міністэрствам працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 14.07.2005 № 86;

9. Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 19.01.2008 № 73 «Аб дадатковых адпачынках за працу са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы і асаблівы характар працы»;

10. Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 14.06.2014 № 575 «Аб некаторых пытаннях прадастаўлення кампенсацый па ўмовах працы»;

11. Пастанова Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 24.07.2018 № 33 «Аб зацвярджэнні Агульнадзяржаўнага класіфікатара Рэспублікі Беларусь»;

12. Пастанова Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 24.01.2018 № 9 «Аб устанаўленні пераходных ключоў ад АКРБ 014-2017 «Заняткі»» да АКРБ 006-2009 «Прафесіі рабочых і пасады служачых» і ад АКРБ 006-2009 «Прафесіі рабочых і пасады служачых» да АКРБ 014-2017 «Заняткі».