Дэпутацкія справы натхнілі старшыню Васькавіцкага сельсавета Слаўгарадскага раёна Аляксандру Плехаву на стварэнне радаводу.

Гэта цяпер яна Плехава, а да таго, як выйшла замуж, была Кузьміна. Вельмі тыповае прозвішча для Папоўкі, дзе сама жыве. А яшчэ ў яе родзе былі Цвярдоўскія, Вашчылы, Гапоненкі… Сямей з такімі прозвішчамі ў Васькавіцкім сельсавеце колькі заўгодна. Цікава ж даведацца, сваякі яны табе або проста цёзкі?

 «Род сыходзіць, і род прыходзіць…»

- Пры сустрэчах, размовах з людзьмі нечакана даведваешся штосьці пра сваіх родных, штосьці пра чужых, - усміхаецца Аляксандра Плехава. - Пачынаеш шукаць інфармацыю - і робіш сапраўдныя адкрыцці. На жаль, старых людзей становіцца ўсё менш, і пачуць нешта новае складана. Цяжкае ў іх было жыццё, але ж цікавае.

Мая цётка расказвала, якімі вясёлымі былі вечарыны. Збяруць некалькі яек і бягуць па гарманіста. Здымалі хату ў якой-небудзь бабулькі і да трох гадзін ночы гулялі. А раніцай трэба было ісці карову даіць, гнаць яе ў статак, а потым яшчэ і ў калгас бегчы, каб зямлі не пазбавілі…

Зараз старшыня сельскага Савета сама можа расказаць шмат цікавага. Працаваць пачынала яшчэ пры Савецкім Саюзе, стаж дэпутацкай дзейнасці - больш чым 30 гадоў. У 1982-м, калі толькі прыйшла ў Васькавіцкі сельсавет, дэпутацкія мандаты мелі аж 35 чалавек, а колькасць насельніцтва даходзіла да 2,5 тысячы. Пасля чарнобыльскай аварыі пачаўся адток жыхароў. Некаторыя з’язджалі сем’ямі. Значна зменшыўся і дэпутацкі корпус. Замест 70 у раённым Савеце засталося 35, а ў сельсавеце наогул 11.

- Але ж спраўляемся, - усміхаецца старшыня. - Тэрыторыя па памерах тая ж, што і раней, а насельніцтва значна паменела, ды і тыя паасобку жывуць. Магчыма, таму зараз такая цікавасць да радаводаў - людзі хоць так імкнуцца адзін да аднаго. Ад каранёў нельга адрывацца.

«Мяне хрысцілі ўпотайкі»

Пра сваіх продкаў Плехава ніколі не забывалася, але да пары трымала ўсё ў галаве. Зараз задумалася над тым, што трэба ўсё сістэматызаваць і аформіць у выглядзе сямейнага дрэва. Бо чым больш праходзіць часу, тым менш застаецца ў памяці цікавых фактаў. Калісьці іх узгадвала маці, але ўжо 10 гадоў мінула, як яе няма. Адзін за адным пайшлі з жыцця дзядзькі, цёткі. Хочацца, каб памяць пра іх таксама захавалася. Бо ўжо выраслі дзеці і нарадзіліся ўнукі. Яны павінны ведаць продкаў. Пакуль існуе чарнавы варыянт радаводу. Засталося знайсці хвілінку вольнага часу, каб сесці за стол і ўсё раскласці па палічках, гэта значыць, па галінках.

- На жаль, далёка паглыбіцца не атрымалася, але я добра ведаю сваіх прадзедаў і прабабак, - паказвае яна ліст паперы, дзе размашыстым почыркам запісаны слупкі імёнаў. - Вось лінія маці. Яе бацька Пётр Фролавіч Цвярдоўскі загінуў на фронце, а маці - Соф’я Іванаўна - памерла ў жніўні 45-га. Падчас жніва разгарачаная папіла ледзяной вады, захварэла і хутка згарэла. Мая маці, Ганна Пятроўна, засталася ў сям’і за старэйшую, і на яе плечы лягло выхаванне трох малодшых сясцёр. Потым сваіх дзяцей гадавала. Наша сям’я была шматдзетнай - у мяне дзве сястры і два браты. Раней нараджалі па 5-6 дзяцей. Не тое, што цяпер. У мяне, як і ў сясцёр з братамі, толькі двое дзяцей.

У сямейных хроніках захавалася гісторыя пра дзеда Герасіма - незаконнанароджанага хлопчыка з сям’і Анісіма і Вінадоры Кузьміных, бацькавых продкаў. Адна з пяці іх дачок нарадзіла ў дзеўках, і, каб ганьба не запляміла рэпутацыю вялікага сямейства, Анісім запісаў Герасіма на сваё імя. Ён быў багаты чалавек, меў шмат зямлі і грошай, нават наймаў работнікаў, каб яны апрацоўвалі гэтыя надзелы. Лёс незаконнанароджанага склаўся вельмі ўдала. За яго сасваталі гарадскую нявесту з сям’і старасты, які, акрамя іншага, спяваў разам з усімі сваімі дочкамі ў царкоўным хоры. Адна з дачок старасты - Марыя - была ў Слаўгарадзе наогул знакамітая асоба: у савецкі час хрысціла дзяцей. Зразумела, рабіла яна гэта цішком. Быў выпадак, калі па дарозе ў вёску Кліны да знакамітай сёння на ўвесь белы свет Блакітнай крыніцы яе сфатаграфавалі для «дошкі ганьбы».

- Тым не менш ахвотных хрысціць сваіх дзяцей у яе было шмат, - згадвае Аляксандра Плехава. - Мяне яна таксама хрысціла. У яе быў вялікі крыж, яна здзяйсняла над намі абрад і чытала малітвы.

Архівы сельсавета

Апошнім часам у аматараў складаць радаводы сталі набываць папулярнасць так званыя пагаспадарчыя кнігі. У савецкія гады яны былі ва ўсіх вёсках, па іх вёўся ўлік насельніцтва, свойскай жывёлы, пладова-ягадных дрэў, зямельных участкаў. Там пазначалася інфармацыя па кожным члене сям’і - год нараджэння, адукацыя, месца працы. Па гэтых кнігах органы выканаўчай улады складалі справаздачнасць і вялі фінансава-гаспадарчую дзейнасць.

Аляксандра Плехава дэманструе цэлую бібліятэку такіх кніг. «Даваенныя, на жаль, не захаваліся. Слаўгарадскі раён перажыў дзве акупацыі, праз яго двойчы праходзіў фронт. Але ў нас ёсць кнігі, пачынаючы з 1949 года. У адной з іх знайшлася інфармацыя і пра маю маму, калі яна яшчэ была Цвярдоўская».

Тым, хто ў пошуках сваіх каранёў звяртаецца ў сельсавет, даюць пагартаць гэтыя кнігі. Неяк прыязджаў 40-гадовы жыхар з аграгарадка Ржаўка. Яму вельмі пашчасціла з карыснай інфармацыяй пра свой род. Ён усё сфатаграфаваў і паехаў дадому задаволены.

- Але галоўная каштоўнасць пагаспадарчых кніг у тым, што яны даюць магчымасць людзям вырашыць нейкія праблемы, - адзначае старшыня. - Пасля Чарнобыля, напрыклад, Кульшыцкі сельсавет быў цалкам адселены. Яго функцыі і ўсе дакументы перайшлі да нас. Людзі часцей звяртаюцца па даведкі аб месцы жыхарства на момант аварыі. А жыхарам іншых краін, якія нарадзіліся тут і жадаюць вярнуцца, з нашай інфармацыяй прасцей атрымаць грамадзянства.

Перад тым, як развітацца, старшыня паказала мне свой дом, дзе нарадзілася. Пабудаваны ён быў аж у 1918 годзе. Там ніхто не жыве, толькі на лета сястра прыязджае. А вось знесці яго рука не падымаецца, таму і грошай на рамонт не шкада. З ім не адна сямейная гісторыя звязана. Дзед працаваў дарожным рабочым і няблага зарабляў, а дом будаваў з такім разлікам, што сям’я будзе вялікая. «4 дачкі - гэта яшчэ не мяжа», - казаў ён. Але пачалася вайна, з якой дзед ужо не вярнуўся. Немцы ж з дома канюшню зрабілі, а пасля таго, як вёску вызвалілі, маці Аляксандры Плехавай, тады яшчэ зусім дзяўчынка, там кішэнны залаты гадзіннік знайшла. Нямецкі. Сям’я памяняла яго на адрэз тканіны…

“Звязда”